Z kolei od 1 stycznia 2018 r. zacznie obowiązywać ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. ozmianie ustawyo promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innychustaw¹. Część nowych uregulowań została już omówiona w 174 numerze Biuletynu Euro Info. Jakie zmiany w zakresie zatrudnienia cudzoziemców, związane z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r., jeszcze nas czekają?

Zapobieganie nadużyciom

Od 1 stycznia 2018 r. zmieni się tzw. procedura oświadczeniowa (chodzi o pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi) oraz pojawi się nowy typ zezwolenia na pracę – zezwolenie na pracę sezonową. Zmiany w procedurze oświadczeniowej mają na celu wyeliminowanie oszustw, do których często dochodziło w związku z nieszczelną procedurą.

Dotychczasowa procedura oświadczeniowa była prosta i dosyć krótka, ale jednocześnie niesformalizowana. W uzasadnieniu projektu do ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. ozmianie ustawyo promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych innychustaw (dalej w skrócie: „nowelizacja”) stwierdzono: „w ostatnim okresie odnotowywano szereg nadużyć związanych z jej funkcjonowaniem. Brak określonych warunków rejestracji oświadczenia i wyraźnych przepisów przewidujących możliwość odmowy rejestracji powoduje, że coraz większa liczba oświadczeń jest składana dla pozoru. Niektóre powiatowe urzędy pracy (PUP) sygnalizują drastyczne przypadki składania oświadczeń np. przez bezrobotnych, bezdomnych, osoby nieuzyskujące żadnych dochodów z działalności gospodarczej itd. Składający oświadczenia pozorne czynią to zapewne w celu uzyskania korzyści majątkowej, a znaczna część cudzoziemców korzystających z takich oświadczeń korzysta z nich wyłącznie w celu uzyskania prawa wjazdu i pobytu na terytorium Polski, poszukując następnie innej pracy lub innych źródeł zarobkowania (w Polsce lub w innych państwach strefy Schengen – wiza uprawnia bowiem do 90-dniowego pobytu w strefie Schengen). W tych warunkach powstają zorganizowane grupy, zajmujące się nielegalnym pośrednictwem pomiędzy osobami wystawiającymi oświadczenia i cudzoziemcami”.

Wprowadzono zatem przesłanki negatywne, po ziszczeniu których starosta wydaje decyzję o odmowie wpisania oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń (art. 88 ust. 5 i 6 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w brzmieniu od 1 stycznia 2018 r.).

Przesłanki negatywne są następujące:

1. podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi lub osoba fizyczna, która działała w jego imieniu, zostali co najmniej dwukrotnie prawomocnie ukarani za brak zawarcia z cudzoziemcem umowy w formie pisemnej oraz przedstawienia tłumaczenia tej umowy w okresie 12 miesięcy poprzedzających datę złożenia oświadczenia w powiatowym urzędzie pracy;
2. podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi lub osoba fizyczna, która działała w jego imieniu, zostali prawomocnie ukarani za popełnienie czynu, o którym mowa w art. 120 ust. 3‒5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (chodzi o nielegalną pracę cudzoziemca oraz żądanie korzyści majątkowej od cudzoziemca w zamian za podjęcie działań zmierzających do uzyskania zezwolenia na pracę lub innego dokumentu uprawniającego do wykonywania pracy);
3. podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi lub osoba fizyczna, która działała w jego imieniu, zostali ponownie prawomocnie ukarani w ciągu 2 lat od uznania za winnego popełnienia czynu, o którym mowa w art. 120 ust. 1 ww. ustawy, za podobne wykroczenie (chodzi o nielegalną pracę cudzoziemca);
4. podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi jest osobą fizyczną, karaną za popełnienie czynu z art. 218‒221 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny;
5. podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi jest osobą fizyczną, karaną za popełnienie w związku z postępowaniem o wydanie zezwolenia na pracę czynu z art. 270‒275 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny albo jest podmiotem zarządzanym lub kontrolowanym przez taką osobę;
6. podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi jest osobą fizyczną, karaną za czyn, o którym mowa w art. 189a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny, lub karaną w innym państwie na podstawie przepisów Protokołu o zapobieganiu, zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi, uzupełniającego Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, albo jest podmiotem zarządzanym lub kontrolowanym przez taką osobę;
7. w danym roku kalendarzowym nastąpiło przekroczenie obowiązującego limitu oświadczeń, który może być określony w rozporządzeniu, o czym będzie mowa poniżej.

Starosta może wydać decyzję o odmowie wpisania oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi do ewidencji oświadczeń, jeżeli z okoliczności wynika, że oświadczenie zostało złożone dla pozoru, będzie wykorzystane przez cudzoziemca w celu innym niż wykonywanie pracy dla danego podmiotu lub podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi nie dopełnia obowiązków związanych z prowadzeniem działalności lub powierzaniem pracy innym osobom, w szczególności:

1. nie posiada środków finansowych ani źródeł dochodu niezbędnych do pokrycia zobowiązań wynikających z powierzenia pracy cudzoziemcowi lub
2. nie prowadzi działalności gospodarczej, rolniczej lub statutowej uzasadniającej powierzenie pracy danemu cudzoziemcowi w danym okresie, w tym zawiesił działalność, został wykreślony z właściwego rejestru lub jego działalność jest w okresie likwidacji, lub
3. nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych, lub
4. nie zgłasza do ubezpieczenia społecznego pracowników lub innych osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, lub
5. zalega z uiszczeniem podatków, z wyjątkiem przypadków, gdy uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie, rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu.

Przesłanki negatywne dotyczą również pracy sezonowej. Starosta może bowiem odmówić wydania zezwolenia na pracę sezonową. Oprócz dotychczasowych przesłanek negatywnych określonych w art. 88j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, które mają zastosowanie w przypadku odmowy wydania klasycznego zezwolenia na pracę, pojawiły się jeszcze następujące:

1. można wydać decyzję o odmowie wydania zezwolenia na pracę, jeżeli w danym roku nastąpiło przekroczenie obowiązującego go limitu zezwoleń na pracę, o którym mowa poniżej.
2. wojewoda może wydać decyzję o odmowie wydania zezwolenia na pracę, jeżeli z okoliczności wynika, że wniosek o wydanie zezwolenia na pracę został złożony dla pozoru, zezwolenie będzie wykorzystane przez cudzoziemca w celu innym niż wykonywanie pracy dla danego podmiotu lub podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi nie dopełnia obowiązków związanych z prowadzeniem działalności lub powierzaniem pracy innym osobom, w szczególności:

• nie posiada środków finansowych ani źródeł dochodu niezbędnych do pokrycia zobowiązań wynikających z powierzenia pracy cudzoziemcowi lub
• nie prowadzi działalności gospodarczej, rolniczej lub statutowej uzasadniającej powierzenie pracy danemu cudzoziemcowi w danym okresie, w tym zawiesił działalność, został wykreślony z właściwego rejestru lub jego działalność jest w okresie likwidacji, lub
• nie dopełnia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na Fundusz Emerytur Pomostowych, lub
• nie zgłasza do ubezpieczenia społecznego pracowników lub innych osób objętych obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym, lub
• zalega z uiszczeniem podatków, z wyjątkiem przypadków, gdy uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie, rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu.

W przypadku odmowy wydania zezwolenia na pracę sezonową, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, przysługiwać będzie odwołanie do organu wyższego stopnia, którym będzie minister właściwy do spraw pracy. Minister już obecnie jest organem odwoławczym w przypadku klasycznych zezwoleń na pracę wydawanych przez wojewodę. Powierzenie tych kompetencji jednemu organowi, który będzie rozpatrywał sprawy z całego kraju, ma przyczynić się do zachowania jednolitości stosowanego prawa.

Przewidziana została także procedura uchylenia zezwolenia na pracę sezonową. Przesłanki te dotyczą zmiany okoliczności lub dowodów odnoszących się do wydanej decyzji, ustania przyczyna udzielenia zezwolenia na pracę sezonową, posługiwania się podrobionymi dokumentami, ukarania podmiotu powierzającego pracę za nielegalne powierzanie pracy, a także nieprowadzenia działalności gospodarczej lub likwidacji podmiotu.

Monitoring przepływu cudzoziemców

Kolejnym narzędziem, które ma na celu zapobiec nadużyciom, jest rejestr pracy cudzoziemców. Będą w nim odnotowywane zezwolenia na pracę (w tym na pracę sezonową), oświadczenia o powierzeniu cudzoziemcowi pracy oraz np. informacje starosty o braku możliwości zaspokojenia potrzeb kadrowych na lokalnym rynku pracy. W rejestrze będą również gromadzone informacje na temat podmiotów powierzających pracę cudzoziemcom, co ma wpłynąć na ich lepszą ochronę, zmniejszając możliwość narażenia ich na potencjalne nadużycia.

Jak czytamy w uzasadnieniu do projektu ustawy, celem utworzenia tych rejestrów jest m.in. ułatwienie i przyspieszenie prac poszczególnych organów.

Ustawodawca w uzasadnieniu projektu nowelizacji podkreślił, że stworzenie rejestru pracy cudzoziemców zapewni także możliwość monitorowania sytuacji na rynku pracy, zwłaszcza na poziomie lokalnym, co pozwoli na lepszą ocenę faktycznego zapotrzebowania na pracowników.

Rejestry będą prowadzone w ramach posiadanych właściwości przez wojewodów (rejestr w sprawie zezwoleń na pracę) oraz przez starostów (rejestry dotyczące zezwoleń na pracę sezonową i rejestr dotyczący oświadczeń). W zakresie swojej właściwości powyższe rejestry będzie prowadził również minister właściwy do spraw pracy. Ponadto minister właściwy do spraw pracy utworzy i będzie prowadził rejestr centralny, który obejmie dane przetwarzane w rejestrach prowadzonych przez wojewodów i starostów.

Dane będą udostępniane wojewodom w celu prowadzenia postępowań dotyczących wydania zezwoleń na pracę, zezwoleń na pobyt czasowy i rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej oraz przedłużenia wizy. Wojewoda, prowadząc tego rodzaju postępowania, jest obowiązany m.in. ustalić, czy cudzoziemiec dysponuje takim źródłem dochodu, który umożliwia mu pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku wydawania zezwoleń na pracę dostęp do rejestru centralnego pozwoli wojewodzie na weryfikację historii powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom, co ma umożliwić ewentualne zastosowanie przesłanki do odmowy udzielenia zezwolenia na pracę w przypadku, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż zezwolenie nie będzie wykorzystane zgodnie z celem jego wydania.

Dane z rejestru centralnego będą udostępniane także starostom. Podobnie jak w przypadku wojewodów umożliwi im to ewentualne zastosowanie przesłanki do odmowy udzielenia zezwolenia na pracę lub odmowę wpisania oświadczenia do ewidencji w przypadku, gdy z okoliczności sprawy wynika, iż zezwolenie lub oświadczenie nie będzie wykorzystane zgodnie z jego celem.

Kolejnym organem, który będzie mógł korzystać z danych udostępnianych przez ministra właściwego do spraw pracy z rejestru centralnego, jest konsul – w celu prowadzenia postępowań w sprawie wydania wizy.

Również Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców będzie miał dostęp do danych zawartych w rejestrze centralnym za pośrednictwem ministra właściwego do spraw pracy. Organ ten prowadzi postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, a także w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej i zobowiązania cudzoziemca do powrotu oraz przedłużenia wizy i prowadzenia konsultacji. Dane będą udostępniane temu organowi w celu prowadzenia wymienionych postępowań.

W celu usprawnienia kontroli legalności zatrudnienia, wykonywania innej pracy zarobkowej przez cudzoziemców oraz prowadzenia przez nich działalności gospodarczej dane z rejestru centralnego będą udostępniane Straży Granicznej. Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła dokonać kontroli legalności zatrudnienia, innej pracy zarobkowej oraz wykonywania pracy przez cudzoziemców i kontroli przestrzegania przepisów ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług.

Dane przetwarzane w rejestrach będą udostępniane również naczelnikom urzędów celno-skarbowych w celu prowadzenia kontroli legalności pobytu cudzoziemców. Trzeba bowiem pamiętać, że na mocy art. 289 ust. 3 ustawy o cudzoziemcach, począwszy od dnia 1 marca 2017 r., naczelnik urzędu celno-skarbowego jest uprawniony do prowadzenia kontroli legalności pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Limity

Nowością jest fakultatywna możliwość określenia limitów wydawanych w danym roku kalendarzowym zezwoleń na pracę, zezwoleń na pracę sezonową oraz określenie limitu oświadczeń o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi, które mogą zostać wpisane do ewidencji w danym roku kalendarzowym. Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych może określić, w drodze rozporządzenia, maksymalną liczbę zezwoleń na pracę, która w danym roku kalendarzowym może zostać wydana przez wojewodów, uwzględniając potrzeby rynku pracy, względy bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego oraz zasadę komplementarności zatrudnienia cudzoziemców w stosunku do obywateli polskich. Limity mogą dotyczyć poszczególnych województw, zawodów, rodzajów umów, na podstawie których cudzoziemcowi może zostać powierzone wykonywanie pracy, lub rodzajów działalności podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi według klasyfikacji PKD.

Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa, ministrem właściwym do spraw gospodarki oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych może określić, w drodze rozporządzenia, maksymalną liczbę zezwoleń na pracę sezonową, które w danym roku kalendarzowym mogą zostać wydane, uwzględniając potrzeby rynku pracy, względy bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego oraz zasadę komplementarności zatrudnienia cudzoziemców w stosunku do obywateli polskich. Limity mogą dotyczyć poszczególnych województw, zawodów, rodzajów umów, na podstawie których cudzoziemcowi może zostać powierzone wykonywanie pracy, lub rodzajów działalności podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi według klasyfikacji PKD.

Minister właściwy do spraw pracy w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych może określić, w drodze rozporządzenia, maksymalną liczbę oświadczeń o powierzeniu wykonania pracy cudzoziemcowi, które w danym roku kalendarzowym mogą zostać wpisane do ewidencji oświadczeń przez starostów, uwzględniając potrzeby rynku pracy, względy bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego, zasadę komplementarności zatrudnienia cudzoziemców w stosunku do obywateli polskich oraz obciążenia i możliwości starostów wynikające z realizacji ich zadań w tym zakresie. Limity mogą dotyczyć poszczególnych województw, zawodów, rodzajów umów, na podstawie których cudzoziemcowi może zostać powierzone wykonywanie pracy, lub rodzajów działalności podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi według klasyfikacji PKD.

Minister właściwy do spraw pracy umieszcza informacje o stanie wykorzystania limitów, o których mowa powyżej, w Biuletynie Informacji Publicznej oraz ogłasza ich wyczerpanie w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, w drodze obwieszczenia.

Małgorzata Regulska-Cieślak

radca prawny

Artykuł pochodzi z Biuletynu Euro Info 4 (175) 2017.