Wstęp
Table of contents
Zasadniczo można wyodrębnić dwa okresy funkcjonowania branży VC/PE w Polsce. Pierwszy cechujący się dużą żywiołowością oraz brakiem lokalnych doświadczeń i uregulowań oraz drugi wykazujący stopniowe dojrzewanie i synchronizowanie się polskiego rynku z rynkiem europejskim. W latach 90 tych polski rynek zdominowany został przez inwestorów/sponsorów zagranicznych (najczęściej z domeny publicznej), większość zarządzający funduszami z reguły również legitymowała się paszportami zagranicznymi. Cezurą kończąca ten okres w Polsce wyznaczają takie zdarzenia jak
a) uchwalenie w 2004 ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz
b) powołanie do życia Krajowego Funduszu Kapitałowego.
Pierwsze wydarzenie zakończyło okres próżni legislacyjno – instytucjonalnej, drugie było pierwszym przykładem budowy systemowej instytucji – pierwszego w Polsce instytucjonalnego inwestora wspierającego rozwój branży VC, finansującej wczesne etapy rozwoju.
Dzisiaj
Od 2005 roku w Polsce trwa okres systematycznego budowania specyficznej infrastruktury organizacyjno – zarządczej w tej branży. Pojawiają się kolejne wehikuły inwestycyjne (fundusze) tworzone na bazie prawa polskiego, kapitalizowane ze źródeł publicznych przy współudziale polskich i zagranicznych inwestorów. Wśród lokalnych menedżerów finansowych można zaobserwować stopniową specjalizację oraz kształtowanie się specyficznych kompetencji zarządczych niezbędnych w domenie venture capital. Rośnie też konkurencja wśród funduszy większych (typu private equity), które w swoich strategiach inwestycyjnych coraz silniej akcentują region Europy środkowo-centralnej, w tym Polski, jako miejsce poszukiwania transakcji.
Branża nie może również narzekać na brak kapitału. Rolę wiodącą w tym obszarze odgrywa państwo, ale powoli na scenie pojawiają się kwalifikowani inwestorzy z domeny prywatnej zainteresowani tą klasa aktywów. Szczególnie ci ostatni pożądani są najbardziej, bo na ich zainteresowaniu i kompetencjach można budować pozytywne scenariusze co do przyszłości rynku VC/PE w Polsce
Właściwie od 2004 roku, agendy zarządzające środkami europejskimi, decydują się na alokowanie części budżetów na wspieranie rozwoju branży VC. Aktywność tą można zaobserwować szczególnie w obszarze „early stage ”, gdziewłaściwie od wstąpienia Polski do UE w każdym programie operacyjnym, finansowanym ze źródeł europejskich, przewidywano działanie ukierunkowane na wsparcie sektora. Świadczy o tym skromna alokacja działania 1.2.3. Programu Operacyjnego Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw (2004 – 2006) w wysokości 60 mln zł, kiedy to wyraźnie określono, że środki europejskie posłużą na wsparcie nowoutworzonych funduszy VC „early stage”.
W kolejnym okresie programowania w ramach alokacji 3 Osi priorytetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka (2007 – 2013) na wsparcie branży VC przeznaczono prawie 370 mln EUR. Obejmując nim obszar projektowy (dealflow), zapewniając środki na kapitalizację funduszy VC (działalność Krajowego Funduszu Kapitałowego), czy wreszcie poprzez przeznaczenie części środków na tworzenie systemu ułatwiającego inwestowanie w MSP. Z tego ostatniego komponentu mogły korzystać zarówno instytucje otoczenia biznesu (orientujące się na branżę inwestycyjną) jak i same małe średnie przedsiębiorstwa poprawiające swoją tzw. gotowość inwestycyjną.
W obecnym okresie programowania w latach 2014 – 2020 (Program Operacyjny Inteligentny Rozwój) nie zabraknie środków stymulujących rozwój innowacji poprzez inwestycje funduszy seed i early stage VC (działanie 1.3. – w ramach zarządzanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju programu Bridge Alpha) czy też funduszy z przeznaczeniem na kapitalizowanie wehikułów inwestycyjnych w ramach programu Starter czy Biznest (działanie 3.1 PO IR).
O tym że rynek wciąż ewoluuje świadczyć może również, że po upływie kolejnej dekady od powołania do życia pierwszego funduszu funduszy VC, w Polsce pojawił się kolejny instytucjonalny inwestor – Polski Fundusz Funduszy Wzrostu (Polish Growth Fund of Funds) zasilony środkami krajowymi (BGK) oraz środkami Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego. Podjęto również inicjatywę zbudowania funduszu infrastrukturalnego wyspecjalizowanego w finansowaniu dużych projektów strategicznych, który dosłownie w ostatnim roku został przemianowany na Polski Fundusz Rozwoju (PFR) z założenia mający stanowić oś aktywności inwestycyjnej sektora publicznego w nadchodzącym okresie.
Przyszłość
Nadchodzące lata zapowiadają się niezwykle ciekawie dla sektora VC/PE. Szczególnie interesująco wygląda program budowy platformy inwestycyjnej organizowanej przez Polski Funduszu Rozwoju, obejmującej swoim zainteresowaniem mikro inwestycje (PFR Starter – budżet 778 mln zł; PFR BizNest – budżet 251 mln zł) , ekspansję (PFR Otwarte Innowacje – budżet 409 mln zł; PFR KOFFI – budżet 315 mln zł) oraz duże projekty infrastrukturalne.
Oferta PFR skierowana jest do menadżerów i inwestorów zamierzających budować fundusze
o zróżnicowanej kapitalizacji (od małych do relatywnie dużych jak na warunki polskie), i poprzez wykreowanie większej liczby funduszy o zróżnicowanej ofercie, z pewnością przyczyni się do poprawy dostępności tej formy finansowania dla sektora MSP. Niemniej istotnym elementem tej platformy jest współudział inwestorów z sektora prywatnego, od ich zaangażowania oraz pozytywnych doświadczeń zależeć będzie czy na stale zainteresują się tą klasą aktywów.
Dodatkowo polskie zespoły inwestycyjne coraz śmielej poczynają sobie na polu pozyskiwania kapitału poza rynkiem krajowym. W obecnie trwającej perspektywie programowania środków europejskich do ich dyspozycji pozostają fundusze zarządzane przez Europejski Fundusz Inwestycyjny w ramach takich programów jak Equity Facility for Growth (COSME) czy InnovFin Equity (Horyzont2020) o wielkości przeszło 1 mld EUR. Dodatkowo do dyspozycji inwestorów kapitałowych postawiono 1 mld EUR z Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych. Jeszcze niedawno polskim zespołom zarządzającym trudno było skutecznie przekonać Luksemburg do swoich pomysłów na fundusz. Przeszkodą był relatywnie krótki okres funkcjonowania Polski według zachodnich standardów ekonomii, nie wspominając o jeszcze krótszej historii Polski w ramach Unii Europejskiej. Z perspektywy zachodnich inwestorów był to zaledwie jeden cykl inwestycyjny, zakładając, że za datę graniczną uznamy wspomniany wcześniej rok 2004.
Jednak ten sposób postrzegania polskich inicjatyw ulega zmianie. Zespoły tu operujące do ciekawych pomysłów na fundusz dodały doświadczenie w budowaniu portfelowych wartości a niektóre z nich historię wyjść z inwestycji, która jest najlepszym argumentem dla zainteresowanego inwestora. Aktywność EFI w obszarze early stage w Polsce zaczyna się zwiększać. Zarządzających zainteresowanych pozyskaniem kapitału z UE wspiera Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Instrumentów Finansowych Programów UE (KPK). Usługi informacyjne KPK oraz wsparcie w procesie aplikacji są oferowane bezpłatnie.
Płynie stąd wniosek o szczególnej roli, jaką w rozwoju rynku odgrywają programy publiczne oraz o znaczeniu ich powodzenia bądź niepowodzenia dla dalszego scenariusza rozwoju danego rynku. 25 lat temu program amerykańskiego Kongresu zapoczątkował rozwój polskiego rynku Venture Capital/Private Equity, w pierwszej dekadzie lat dwutysięcznych zdecydowano o wzmocnieniu fundamentów segmentu venture capital. W ciągu ostatniego ćwierćwiecza weszliśmy w Polsce w globalny obieg inwestycyjny. Na rynek Polski wciąż napływają nowe środki z przeznaczeniem na inwestycje kapitałowe – to niewątpliwy sukces. Wydaje się, że przed branżą VC dalszy dynamiczny wzrost. Ważne natomiast, żeby napływowi kapitału towarzyszyły dobre ramy prawno-instytucjonalne, które pozwolą na maksymalną i efektywną absorpcję środków.
Autorzy:
Krajowy Punkt Kontaktowy ds. Instrumentów Finansowych Programów Unii Europejskiej (KPK) ułatwia przedsiębiorcom dostęp do preferencyjnego finansowania, oferowanemu dzięki wsparciu Unii Europejskiej. Wspiera także instytucje finansowe, zainteresowane udziałem w systemie wdrażania instrumentów finansowych programów UE. Obsługuje wszystkie programy UE, w których uwzględnione zostały instrumenty finansowe dla przedsiębiorców, jest również częścią polskiego systemu wdrażania Planu Inwestycyjnego dla Europy. KPK prowadzi działalność informacyjną, promocyjną oraz doradczą. Działa na podstawie uchwały Rady Ministrów, w ramach programu wieloletniego realizowanego przez Ministerstwo Rozwoju. Usługi KPK są świadczone bezpłatnie, na terenie całego kraju.